Microdeeltjes maken ziek - Fijnstof: een gevaar voor de longen

Fijnstof is een mengelmoes van zwevende deeltjes in de lucht. Ze zijn kleiner dan 10 micrometer, dat wil zeggen minder dan 10 duizendste van een millimeter. Ter vergelijking: een mensenhaar heeft een diameter van 70 micrometer.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) wordt tot 85 procent van alle stadsbewoners in Europa blootgesteld aan niveaus van fijnstof die zij als schadelijk voor de mens beschouwen.

Fijnstof bestaat uit verschillende stoffen en komt uit verscheidene bronnen. Het kan direct vrijkomen, bijvoorbeeld door verbrandingsprocessen. In dit geval spreekt men van primair fijnstof.

De deeltjes kunnen echter ook ontstaan uit gasvormige voorloperstoffen zoals zwavel- en stikstofoxiden en ammoniak. Dan spreekt men van secundair fijnstof. Experts onderscheiden fijnstof ook op basis van de grootte ervan. Ze verdelen de deeltjes in de zogenaamde groottefracties. PM staat voor "particulate matter", fijnstof.

De kleinste deeltjes kunnen via de ademhaling in het lichaam terechtkomen en daar allerlei reacties veroorzaken. Fijnstofdeeltjes komen het eerste binnen in de bovenste luchtwegen, dus door de neus en mond. Afhankelijk van de grootte de deeltjes op verschillende diepten ons lichaam binnendringen.

Deeltjes in de PM10-categorie kunnen doordringen tot in de neusholte, PM2,5-deeltjes in de bronchiën en longblaasjes en ultrafijnstof zelfs tot in onze bloedbaan.

Het fijne stof wordt bij de inademing in de longblaasjes afgezet. Daar probeert ons immuunsysteem het stof af te weren. Zogenaamde Scavenger-receptoren kunnen fijnstof absorberen, maar ze zien het vaak aan als een bacterie. Dit kan tot schade leiden in de longen.

Zodra fijnstof in de bloedbaan terechtkomt, kan het alle organen bereiken. Het bloed kan dikker worden, waardoor het risico op een hartaanval groter wordt. In zeldzame gevallen bereiken de fijne stofdeeltjes ook de hersenen, waar ze kleine beroertes kunnen veroorzaken.

Daar komt bij dat gevaarlijke stoffen zoals aluminium en andere zware metalen zich kunnen ophopen op de fijne stofkorrels. Deze worden als kankerverwekkend (carcinogeen) beschouwd.

Vooral mensen met onderliggend leiden, ouderen en kinderen zijn vatbaar. Bij kinderen beperken hoge niveaus van fijnstof de ontwikkeling van de longgroei en longfunctie.

Onderzoekers schatten het aantal vroegtijdige sterfgevallen door luchtvervuiling wereldwijd op 8,8 miljoen per jaar.

Daarnaast is fijnstof volgens experts de belangrijkste oorzaak van luchtweg- en hart- en vaatziekten. Dit verklaart tevens de hoge sterftecijfers. De gezondheidseffecten van stikstofdioxide (NO2) worden vergeleken met fijnstof als significant lager geclassificeerd.

Ook is het bewezen dat luchtverontreinigende stoffen schadelijker zijn voor de gezondheid dan roken. De WHO schrijft het aantal vroegtijdige sterfgevallen door roken toe aan 7,5 miljoen per jaar.

Fijnstof heeft op verschillende manieren invloed op de gezondheid. Mogelijke gevolgen zijn:

Onderzoekers vermoeden dat fijne stofdeeltjes in de hersenen de ontwikkeling van Alzheimerdementie kunnen bevorderen. De kans om te overlijden aan verschillende soorten kanker neemt sterk toe bij hoge fijnstofvervuiling.

Sinds 2005 zijn de EU-grenswaarden voor de fijnstoffractie PM10:

Sinds 2005 zijn de EU-grenswaarden voor de fijnstoffractie PM10: