Indrukwekkende beelden van saharastof en Von Kármán-wervelstraten

Het is best een bijzonder aangezicht: het bovenstaande satellietbeeld toont een dikke pluim met saharazand ver op de Atlantische Oceaan waarbij er orografische effecten onthuld worden net ten zuiden van de Kaapverdische Eilanden.

Onder bepaalde weersomstandigheden kunnen de wervels van Von Kármán vanuit de ruimte worden waargenomen rond onder meer Kaapverdië, de Canarische Eilanden en bijvoorbeeld de eilandengroep van de Aleoeten nabij Alaska.

In dit geval voerde een krachtig hogedrukgebied boven Noord-Afrika vanuit de Sahara onder invloed van een krachtige noordoostelijke passaatwind het stof naar het westen het grote Atlantische bekken aan. Passaatwinden zijn zeer stabiele windsystemen in de subtropen. De stofwolk ligt als een dikke bruine sluier boven zee en dient als een soort grenslaag. Het kan soms wel met gemak 1.000 kilometer afleggen en een hoogte bereiken van 5.000 tot 6.000 meter.

Tijdens de juiste condities ontstaan er vervolgens draaikolken in de atmosfeer aan de lijzijde van kleine, maar bergachtige eilanden.

Wanneer de wind rond de hoge bergen stroomt, vormen zich in de luwte twee tegengestelde luchtwervelingen, die met regelmatige tussenpozen heen en weer oscilleren. De resulterende draaikolken rondom de eilanden worden zichtbaar door de wolken die de bewegingen van de lucht volgen.

Om ze überhaupt tot stand te laten komen moet de wind constant met een bepaalde minimumsnelheid waaien. Als de wind te zwak is, vloeit de luchtstroom achter het eiland weer terug zonder enige turbulentie. Wanneer de wind echter krachtig is, ontstaan er turbulente en nogal chaotische wervelingen in plaats van een symmetrische vortexstraat.

Op de Canarische Eilanden kent men het fenomeen maar al te goed en wordt een dergelijke stofstorm de “calima” genoemd. Een deel van de stof- en fijn zanddeeltjes valt dan ook neer op de eilanden. Tijdens een flinke storm loopt het zicht behoorlijk terug.

Eind deze week en begin volgende week breidt een rug van hoge druk zich vanuit Noord-Afrika uit naar het zuiden van Scandinavië. Ook dan worden er stof- en zanddeeltjes opgepikt en komt een deel ervan in de atmosfeer terecht op weg naar Europa.