Avondrood uitgelegd: alle info over de schemering

Schemering of deemstering is de overgangstijd tussen dag en nacht. ’s Avonds wordt het na de zonsondergang ook wel valavond of avondschemering genoemd. In de ochtend voor de zonsopkomst dageraad of ochtendgloren.

Zodra de zon ondergaat, wordt de lucht nog altijd verlicht. De overgang van een zonnige dag naar een donkere nacht of omgekeerd kan zelfs enkele uren duren. Daarom is het op elk willekeurig moment slechts ongeveer 40 procent nacht op aarde, terwijl het op de helft van de aarde licht is. De rest van de aarde ligt in de schemering.

Hoe ontstaat schemering?

Kleine deeltjes in de atmosfeer zijn verantwoordelijk voor het kleurenspel in de lucht. Als de zon maar iets boven de horizon staat, legt het licht een langere afstand door de atmosfeer af dan wanneer de zon hoger staat.

De vroege ochtenduren worden dageraad of ochtendgloren genoemd. Als dit gepaard gaat met een spel van intense rode tinten, spreekt men van ochtendrood. 's Avonds wordt het valavond of avondschemering genoemd en bij roodachtige tinten in de nagloed van de lucht avondrood.

Deeltjes produceren ochtend- of avondrood

De invloed van luchtmoleculen en aerosolen (bijvoorbeeld stof) neemt toe naarmate de zon dichter bij de horizon staat. Doordat kortere golflengten (blauwe tinten) meer verstrooid worden, kleurt de lucht geelachtig rood. Na zonsondergang worden de kleuren nog intenser doordat de laagstaande zon ook de wolken verlicht.

De tijdsduur van de schemering varieert afhankelijk van de breedtegraad en hoe ver de zon onder de horizon zakt. Er is bijna geen schemering bij de evenaar omdat de baan van de zon hier bijna loodrecht op de horizon staat. Daarom verloopt de zonsondergang hier heel snel. Richting de polen passeert de baan van de zon de horizon echter in een vlakkere hoek en daardoor duurt de schemering daar langer.

De langste schemertijden worden bereikt tijdens de twee zonnewendes bij het samenvallen van de winter en zomer. De kortste schemertijden vinden plaats rond de equinoxen van de lente en herfst.

Middernachtzon of pooldag

Tijdens de zomerzonnewende schijnt de zon in de poolcirkel zelfs na middernacht. De heldere dagen buiten de poolcirkels duren weken, in de buurt van de polen maanden. Men spreekt van de middernachtzon wanneer de zon zelfs om middernacht boven de horizon te zien is, en dan overdag weer hoger opkomt.

Op de Noordkaap schijnt de zon 1800 uur of 75 dagen achter elkaar zonder onder te gaan. Verantwoordelijk hiervoor is de helling van de aardas ten opzichte van de baan om de zon. Om die reden ontstaan de seizoenen:

Witte nachten

Tijdens de zogenaamde "witte nachten" gaat de zon maar een korte tijd onder, zodat het ook 's nachts schemerig of licht blijft. Witte nachten kunnen worden waargenomen op breedtegraden tussen 57° noorderbreedte en de noordpool en 57° zuiderbreedte en de zuidpool. Voorbij de poolcirkel (ongeveer 66,57°) staat de zon rond de zonnewende permanent boven de horizon.

Na de schemering komt het blauwe uurtje

Ver na zonsondergang, als de eerste sterren fonkelen, kleurt de lucht diepblauw. Hoewel alle zonnestralen een lange weg door de atmosfeer hebben afgelegd, overheersen opnieuw de blauwe kleurcomponenten. Dit blauw is het resultaat van de stratosferische ozonlaag op een hoogte van 20 tot 30 kilometer.

Hier absorberen ozonmoleculen het oranje deel van het licht. De selectieve absorptie verschuift de kleuren naar de kortere golflengten, d.w.z. naar blauw. Als de zon laag staat, werkt de ozonlaag als een blauw kleurfilter en kunnen we deze met het blote oog zien.