Weerweetje start winter - De zon gaat al later onder

De kortste dag is dit jaar 21 december. Verrassend genoeg is dit tijdstip echter niet hetzelfde als de data van de laatste zonsopgang en de vroegste zonsondergang. Hiervoor zijn twee belangrijke redenen.

Tijdens het begin van de winter bereikt de zon het zuidelijkste punt van haar schijnbare baan aan de hemel, de keerkring. Daarom spreekt men van een winterzonnewende en dit is de kortste dag van het jaar.

Eigenlijk zou men verwachten dat de zon op deze dag het laatst op zou komen en het vroegst onder zou gaan. Sinds 10 december worden de avonden echter alweer langer. De laatste zonsopgang daarentegen zal pas begin januari plaatsvinden.

Twee overlappende effecten zijn hier voornamelijk voor verantwoordelijk: Aan de ene kant staat de aardas ongeveer 23,5 graden schuin ten opzichte van de zon. Aan de andere kant draait de aarde niet in een cirkelvormige baan om de zon, maar in een ellips.

Door de zogenaamde excentriciteit, d.w.z. de elliptische vorm van de baan van de aarde, evenals de helling van de aardas, spelen twee tijdseffecten een rol: de zonnetijd en de gemiddelde tijd. Het verschil tussen die twee wordt de tijdsvereffening genoemd.

In het winterhalfjaar staat de aarde dichterbij de zon en daarom beweegt ze sneller in haar baan. Dit is tevens de reden waarom de zonnetijd sneller voorbij gaat dan in het zomerhalfjaar. Hierdoor blijft de zonnetijd in de winter en het voorjaar iets achter op de gemiddelde tijd.

In de zomer zijn deze processen omgekeerd: De aarde gaat door gebieden van haar baan die ver van de zon verwijderd zijn en beweegt daarom langzamer in haar baan. Het resultaat: nu loopt de zonnetijd een beetje vooruit.

Hoe komen de seizoenen tot stand?

De seizoenen zijn echter niet het gevolg van de afstand tussen de aarde en de zon, maar ontstaan door de veranderende hoogte van de positie van de zon boven de horizon. Dit is het gevolg van de helling van de aardas. Terwijl de aarde in de loop van een jaar om de zon draait, worden de twee hemisferen afwisselend in verschillende mate verlicht.

Tijdens de zomerzonnewende die op 21 juni bereikt de dag zijn maximale lengte op onze breedtegraden. Maar ook hier zorgt de tijdsvereffening ervoor dat de vroegste zonsopgang en laatste zonsondergang afwijken: rond 14 juni komt de zon alweer later op. De laatste zonsondergang daarentegen is pas op 28 juni.